FAQ

Deze pagina wordt niet meer geüp­datet en bijgehouden. Voor de meest recente versie van de FAQ kun je voortaan gewoon terecht op onze eigen website www.nu91.nl/veelgestelde-vragen/coronavaccin

Wij krijgen veel vragen van leden over het coronavirus in relatie tot je werk. Hier vind je ons overzicht van de meest gestelde vragen. We hebben de vragen opgedeeld per categorie. Mocht je jouw vraag niet kunnen vinden, kijk dan voor de zekerheid of 1 van de andere categorieën je vraag bevat.

 

Het kan zijn dat de vraag of het antwoord op jouw specifieke situatie niet van toepassing is. Indien je lid bent, kun je contact opnemen met de Juridische Service via telefoonnummer 030-2964144 of via de mail juristen@nu91.nl.

Ben je geen lid? Dan kun je NU lid worden. Juist nu, tijdens de coronacrisis, blijkt dat jij en jouw collega’s de spil vormen in het oplossen van een groot maatschappelijk probleem. Zonder te klagen, maar volhardend, verenigd en sterker dan ooit staat iedereen klaar.

 

Dagelijks spreken wij mensen uit het werkveld. We horen de zorgen en angsten die spelen rondom het coronavirus. Hierdoor weten we wat er speelt. Met een lidmaatschap kun je bij ons terecht met vakinhoudelijke vragen, voor persoonlijk advies of een luisterend oor. Juist in deze tijd. Daarnaast zijn wij er om jouw belangen te behartigen en zetten we ons in voor jouw beroepsontwikkeling én voor betere voorwaarden.

 

Lid worden? Klik dan hier.

> Coronavaccin

Carel van den Bergh: “Een werkgever kan een werknemer niet verplichten om het COVID-19-vaccin te nemen, omdat iedereen zelf mag bepalen wat er met zijn of haar lichaam gebeurt. Dit is een grondrecht en wordt ook wel het recht op lichamelijke integriteit genoemd. Dat betekent echter niet dat er geen arbeidsrechtelijke gevolgen aan vast kunnen zitten, omdat het gaat om zorgprofessionals die werkzaam zijn met kwetsbare groepen en dan komt het neer op een belangenafweging.”

Categorie: > Coronavaccin

Carel van den Bergh: “De privacywet verbiedt verwerking van gezondheidsgegevens, waaronder ook het al dan niet ondergaan van vaccinaties valt. Op dit moment mag de werkgever dit dus niet vragen en/of registreren. De wet biedt wel enige ruimte kijkende naar het algemeen belang op het gebied van volksgezondheid, daarvoor moet politiek wel nog een en ander gebeuren. Het is op dit moment politiek gezien een hot item. Er kunnen dus over enige tijd andere regels gelden.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Ondanks dat we niet zeker weten of de verspreiding wordt tegengegaan, gaan we er wel vanuit dat de verspreiding een heel stuk minder wordt. Dat het helemaal tot nul wordt gereduceerd, denk ik niet. De duur van de besmettelijkheid zal na vaccinatie een stuk korter zijn en de besmetting dus waarschijnlijk ook een stuk minder.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Hieronder staan in het beknopt de redenen opgesomd hoe het coronavaccin zo snel –  maar ook veilig – ontwikkeld kon worden:
1. Het SARS-CoV-2 virus is een makkelijk doelwit om een vaccin tegen te ontwikkelen. Er was al veel voorwerk verricht op vaccins tegen het SARS- en het MERS-coronavirus, broertjes die veel op het huidige virus lijken.
2. De techniek om vaccins te ontwikkelen, is enorm verbeterd. De traditionele vaccinontwikkeling was afhankelijk van het ‘kweken van virus’ in eieren of cellen; een dure en tijdrovende methode. Moderne technieken kunnen deze stap overslaan en direct werken met de genetische code van het virus. De genetische code was januari 2020 bekend.
3. Er was voldoende geld beschikbaar door steun van overheden en gezondheidsorganisaties. Daardoor konden meer mensen worden vrijgemaakt voor de ontwikkeling van het vaccin en bedrijven ook de grootschalige productie van hun vaccin opstarten.
4. Toelatingsinstanties voor vaccins waren vanaf het begin betrokken. Waar mogelijk werden stukjes van het dossier al beoordeeld terwijl trials nog liepen. Er zijn vooraf met de vaccinbedrijven afspraken gemaakt over de eisen waar het vaccin aan moet voldoen.
5. Er waren voldoende vrijwilligers te vinden voor de studies. Door al deze factoren kon het coronavaccin in recordtempo worden ontwikkeld en getest en gaat de goedkeuring sneller. Er zijn dus geen bochten afgesneden. De veiligheid wordt op exact dezelfde wijze onderzocht en beoordeeld als voor andere vaccins, met dezelfde hoge eisen.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Dat weten we nog steeds niet zo goed. We hebben een aantal andere coronavirussen in ons land en de rest van de wereld die al honderden jaren voorkomen. Het lijkt erop dat er toch enige vorm van bescherming is als je een van die andere coronavirussen recent hebt gehad. Deze coronavirussen komen het meest voor bij kinderen. Een van de ideeën is dat kinderen, omdat ze zoveel contact hebben met die andere corona’s, beter zijn beschermd tegen COVID-19. We weten ook dat als je een slecht afweersysteem hebt of als je ouder bent, en je afweersysteem dus minder wordt, je meer risico loopt. Net als wanneer je een slecht hart hebt of slechte longen. Dat kunnen we wel begrijpen, omdat deze mensen ook ernstig ziek worden van een griep. Wat we niet goed begrijpen, is waarom sommige mensen van in de dertig toch overlijden aan corona, terwijl een meerderheid op die leeftijd helemaal niet overlijdt. Van een heel klein percentage is ontdekt dat zij per ongeluk antistoffen maken tegen een eiwit dat het afweersysteem zelf gebruikt. Daardoor gaat het systeem zijn eigen afweermechanisme afbreken. Maar dat is maar een klein deel. We hebben nog onvoldoende zicht en informatie over het totaalbeeld. Dat is heel complex.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Je kunt erop vertrouwen dat de vaccins in Nederland veilig zijn. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) beoordeelt nieuwe vaccinaties uitgebreid voordat ze op de markt komen. Het proces verloopt dus identiek hetzelfde als bij een vaccin dat in tien jaar wordt ontwikkeld. Ook dan weet je niet per definitie meer over de langetermijneffecten. Wel is algemeen bekend dat vaccins over het algemeen nooit bijwerkingen geven op de lange termijn. Ton de Boer, voorzitter CBG: “Je ziet nauwelijks langetermijneffecten bij vaccinaties. De bijwerkingen van vaccinaties zijn allemaal vrijwel hetzelfde. Een afweerreactie op het vaccin: roodheid op de plek van prikken, wat hoofdpijn, wat verhoging. Dat zijn bekende bijwerkingen in de beginperiode. Daarna zien we eigenlijk geen andere bijwerkingen.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “De eerste vaccins die naar verwachting op de markt komen, werken met de RNA-technologie. Daar zit als het ware een stukje ‘nepvirus’ in. Het coronavirus is een vetbolletje met een hoop eiwitten en genetisch materiaal. Het eiwit dat normaal aan de buitenkant van het virus zit, noemen we een spike-eiwit. De genetische code voor datzelfde eiwit zit in een vaccin, maar dat is maar zo’n tien procent van de genetische code van het hele virus. Als jij het volledige virus binnenkrijgt, maak je alle viruseiwitten aan. Maar: bij het vaccin maak je alleen dat ene eiwit aan, waartegen dan de nuttige antistoffen kunnen ontstaan. Dus word je niet ziek. De bekende bijwerkingen van vaccinaties zijn meestal binnen een dag over, maar houden een enkele keer twee dagen aan. Dat is niets om ongerust over te worden.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Het is het meest veilig als je jezelf alsnog laat vaccineren, omdat we inmiddels weten dat sommige mensen herinfecties krijgen. We kunnen nog niet goed voorspellen wie de herinfecties zullen krijgen. Tot nu toe zien we dat vooral gebeuren bij mensen die heel weinig antistoffen hebben gevormd na hun infectie of geen antistoffen meer hebben. Maar er zijn ook gevallen bekend van mensen die al wel antistoffen hadden. We weten nog niet hoe lang de beschermende antistoffen blijven bestaan bij iemand die COVID-19 heeft doorgemaakt en wel voldoende, goede antistoffen heeft. De antistoffen kunnen in de loop van de tijd weer wegzakken, zoals vaak gebeurt. Vaccineren is dus de veiligste optie, voor jezelf en voor je omgeving. Het kan geen kwaad om het immuunsysteem een extra boost te geven.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Over de invloed van deze vaccins op de stolling, heb ik nog niets gelezen. Dus eerlijk gezegd weet ik dat niet. In het verleden hebben bij sommige RNA-vaccins stollingsproblemen plaatsgevonden. Dat ligt heel erg aan de variant en dat durf ik bij deze niet te zeggen. Dit zou ik overleggen met de behandelend specialist. Deze kan dan uitzoeken wat er bekend is over dat specifieke vaccin.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “De eerste vaccins die uitkomen, van Pfizer en Moderna, maken gebruik van RNA-technologie. Dat is echt heel erg nieuw en daar zijn nog nooit eerder vaccins van op de markt gekomen. Wel is er al jaren onderzoek naar gedaan. Uit eerdere studies blijkt dat dit de veiligste manier van vaccins maken is. Maar omdat er nog weinig ervaring mee is, weet je niet of er ergens nog een konijn uit de hoge hoed wordt getoverd bij wijze van. Duizenden mensen hebben deze Pfizer-vaccins gehad en dat bevestigt dat het een veilige methode is. Tot nu toe is er geen enkele aanwijzing dat het niet veilig zou zijn. Maar omdat je het niet lang genoeg gezien hebt, kun je er alleen iets over zeggen op basis van de theorie en niet op basis van praktijkervaring.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Onvruchtbaar worden door het vaccin, is niet aan de orde. In dit vaccin zit maar een heel klein stukje van het virus, waardoor het minder erg zal zijn dan het virus zelf. Als het virus zelf dus geen onvruchtbaarheid veroorzaakt, lijkt me dat met het vaccin ook niet aan de orde.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Hoe meer mensen er gevaccineerd worden, hoe kleiner de kans wordt. Normaal is het namelijk zo dat als het virus binnendringt bij iemand die niet is gevaccineerd – en die nog nooit de infectie heeft doorgemaakt – dat het immuunsysteem helemaal opnieuw moet beginnen met het opstarten van de afweerreactie. Daar gaan dagen overheen. Al die dagen heeft het virus de tijd om zich te vermenigvuldigen en dus ook om zich te verspreiden. Op het moment dat je gevaccineerd bent, zijn er in theorie twee vormen van bescherming die een vaccin kan bieden. Bij een vorm daarvan, de steriele immuniteit, kan het virus zich niet meer hechten aan je cellen. Daardoor kan het virus dus helemaal niks meer doen. Bijvoorbeeld omdat je speeksel en je slijmvliezen vol met antistoffen zitten die door het vaccin zijn opgewekt. Dat is de ideale vorm van bescherming waar we op hopen, maar dat lukt lang niet altijd met vaccins. Dat komt omdat het afweersysteem na verloop van tijd ‘denkt’: waarom zou ik hier zoveel energie in steken? Er komt nu toch niks voorbij? Daarom gaat je afweersysteem na verloop van tijd in een iets rustigere stand. En dat is logisch. Als je afweersysteem tegen alles wat het ooit is tegengekomen op scherp moet staan, zou je zoveel eiwitten moeten produceren, dat dat niet haalbaar is. Dus het afweersysteem moet op een gegeven moment voor de meeste dingen een stapje terugdoen. Daarom raak je wel beschermd tegen ernstige ziekte, maar niet volledig tegen het oplopen van de infectie. Als je dus gevaccineerd bent en het virus komt binnen en dringt je cellen door, dan wordt het afweersysteem weer wakker en geactiveerd. Het opschalen van de reactie duurt dan maar heel kort. Het virus wordt al veel sneller eruit gewerkt en heeft veel minder kans om hoge hoeveelheden te produceren en ook een veel kortere duur om zich te verspreiden. Je immuunsysteem herkent het virus en kan heel snel reageren. Dat betekent wel dat je misschien net een periode hebt van een tot twee dagen waarin je het alsnog zou kunnen verspreiden. Maar dan moet je al behoorlijk intensief contact met iemand hebben. In theorie zou je dus nog altijd het virus kunnen overdragen – als een vaccin geen steriele immuniteit oplevert – maar waarschijnlijk wordt het toch een heel stuk minder.”

Categorie: > Coronavaccin

Carel van den Bergh: “Nee, er zit een groot verschil tussen een personeelsdossier en een medisch dossier. Medische zaken horen niet thuis in een personeelsdossier. De werkgever is immers geen arts en als hij het wel is dan is hij nog steeds niet bevoegd om er zo mee om te gaan.”

Categorie: > Coronavaccin

Carel van den Bergh: “Wanneer jij als zorgprofessional de keuze maakt je niet te laten vaccineren mag dit nooit direct een reden zijn voor ontslag. Een werkgever zal moeten zoeken naar alternatieven, denk hierbij aan onder andere het herplaatsen naar een andere afdeling of zelfs het aanbieden van een andere functie. Enkel wanneer dit allen niet mogelijk is, zou een werkgever als allerlaatste redmiddel mogelijk over kunnen gaan tot ontslag.”

Categorie: > Coronavaccin

Carel van den Bergh: “Ja, de werkgever kan er consequenties aan verbinden. In eerste instantie moet de werkgever bekijken of het werk op andere wijze in te richten is. Daarbij wel ervoor zorgend dat de veiligheid richting de patiënten niet in het geding komt en de zorgplicht voor een veilige werkomgeving wordt nagekomen. Bijvoorbeeld – indien mogelijk – door middel van extra beschermende voorzieningen/aanpassingen. Anders dient de werkgever andere passende werkzaamheden aan te bieden of de werknemer tijdelijk te herplaatsen, bijvoorbeeld naar een andere afdeling. In het alleruiterste geval, wanneer de werkgever het werk niet anders kan inrichten en/of andere passende werkzaamheden geen soelaas bieden en/of tijdelijke herplaatsing niet mogelijk is, kan het verdere gevolgen hebben voor de werknemer. In deze bijzondere situatie gaan wij er als beroepsvereniging voor zorgprofessionals echter vanuit dat de werkgever de dialoog met de zorgprofessionals aangaat en zij samen vanuit deskundigheid oplossingen weten te vinden in deze uitdagende periode.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Bij mensen met een goed afweersysteem, het overgrote deel van de bevolking, is het toch aan te raden om te vaccineren want je helpt je afweersysteem een beetje. Iemand die een goed immuunsysteem heeft, zal een goede reactie op het vaccin hebben. Dat betekent dat je een hoge mate van bescherming krijgt en dat is wat we willen bereiken. Als iemand ervoor kiest om zich niet te laten vaccineren, dan is het immuunsysteem nog niet klaar voor die reactie waardoor het virus zich kan delen en waardoor je het kunt verspreiden. Datzelfde geldt voor de griep. Er zijn mensen die helemaal niet zo ziek worden van de griep, maar toch besmettelijk zijn. Omdat het virus wel een tijdje de kans heeft om zichzelf te vermeerderen. ”

Categorie: > Coronavaccin

Carel van den Bergh: “Het antwoord op deze laatste vraag is eigenlijk hetzelfde als of je verplicht bent om te delen of je je hebt laten vaccineren. Natuurlijk vertrouwen is de basis, maar er kan nooit sprake zijn van een verplichting.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Als je groepsimmuniteit wil bereiken, moet je iedereen vaccineren. Niet alleen de kwetsbaren. De kwetsbare groep vaccineer je om erge ziekte te voorkomen, maar we weten ook dat er mensen buiten die groep zijn die ernstig ziek worden. Dat is dus ook een argument om iedereen te vaccineren. Maar de voornaamste reden is dat we denken dat je veel minder verspreiding krijgt als je iedereen vaccineert. Om groepsimmuniteit te krijgen, moet je volgens berekeningen zo’n zestig tot zeventig procent gevaccineerd hebben. Of we dat gaan halen, weet ik niet. Op basis van het aantal ingekochte vaccins zou dat wel haalbaar moeten zijn, maar alles valt en staat bij de bereidheid van de mensen om zich te laten vaccineren.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “In principe ben je vanaf veertien dagen na vaccinatie beschermd. Van de huidige vaccinaties is nog niet bekend of ze ook voorkomen dat je het virus kunt verspreiden, we weten alleen zeker dat ze ziekte voorkomen. Daarom lijkt het onverstandig om helemaal in de beginfase van de vaccinatie de maatregelen los te laten. Als voldoende mensen gevaccineerd zijn, kunnen we weer terug naar normaal.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Dan heb je de kans dat het immuunsysteem er onvoldoende raad mee weet en er nauwelijks reactie op het vaccin komt. Of maar een hele matige, waardoor je na vaccinatie niet beschermd bent. Het is niet zo dat je van het vaccin dan zieker wordt, maar dan heeft het vaccineren gewoon weinig meerwaarde. Ik zou het overigens toch proberen. Baadt het niet, dan schaadt het niet. Het hangt daarnaast heel erg af van het type vaccin of je het adviseert of niet. Er zijn vaccins die je niet adviseert aan mensen met een slechte immuunsysteem, omdat die virussen bevatten die nog heel goed kunnen delen. Bijvoorbeeld de BMR-vaccinatie mag je niet geven aan mensen met een slecht immuunsysteem. Maar de vaccins tegen corona die nu uitkomen, bevatten allemaal geen virussen die in staat zijn om zich te vermenigvuldigen. Daarbij heb je dit probleem niet, waardoor ik de vaccins durf te adviseren.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “De resultaten met betrekking tot zwangerschap moeten zover ik weet nog bekend worden gemaakt. Ik heb ze zelf nog niet gezien, dus het is nu lastig om er een goed antwoord op te geven. Op theoretische gronden zie ik zelf echter geen enkel bezwaar tegen het vaccin als het gaat om zwangeren, vrouwen die zwanger willen worden of vlak na de zwangerschap. Datzelfde geldt voor borstvoeding. De regels hierover worden uiteindelijk in de bijsluiters vaak vermeld en hangen af van het aantal zwangere vrouwen dat in de studies is meegenomen. We moeten dus afwachten tot de volledige resultaten en de bijsluiters bekend zijn. Mogelijk staat daarin dat op basis van afwezigheid van informatie wordt geadviseerd om in dergelijke gevallen niet te vaccineren. Voor nu is dat lastig te zeggen.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “Nee, je hoeft niet te wachten met vaccineren. Het BCG-vaccin zou misschien het immuunsysteem helpen om makkelijker met corona om te gaan. Maar het doet helemaal niks ten voordele of ten nadele van het vaccin. Dus geen reden om afwachtend te zijn.”

Categorie: > Coronavaccin

Carel van den Bergh: “Normaal gesproken is iedereen voor zijn eigen terrein aansprakelijk. Dus fabrikant, arts en verpleegkundige etc. In dit geval is het net wat complexer. Vaccins worden in Nederland pas beschikbaar gesteld na goedkeuring door het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA). Het Agentschap beoordeelt een vaccin op effectiviteit en veiligheid. Maar gezien de snelheid waarmee farmaceutische bedrijven de nieuwe coronavaccins ontwikkelen, bestaat de mogelijkheid dat niet alle bijwerkingen van een vaccin (nu al) te voorzien zijn. Omdat vaccinatie op grote schaal zal plaatsvinden, rusten in beginsel aanzienlijke aansprakelijkheidsrisico’s op de producenten. Daarom bestaat vanuit de industrie de wens dat de overheid de schadeclaims op zich neemt.

Toch is het niet nodig dat een geneesmiddelenfabrikant volledig buiten schot blijft. Zo bestaan er voldoende mogelijkheden om de aansprakelijkheid van producenten beheersbaar te houden. Soms kan de producent volstaan met een waarschuwing tegen een bijwerking. Daarnaast is de producent normaliter niet aansprakelijk voor bijwerkingen die hij niet kan voorzien. Als, zo luidt de toepasselijke norm, het voor de producent op grond van de meest geavanceerde stand van zaken in de relevante wetenschap en techniek onmogelijk is de bijwerking te ontdekken, dan gaat hij ‘vrijuit’.

Om te voorkomen dat schadeclaims bij slechts één partij terechtkomen, ofwel de overheid ofwel de fabrikant, kan een schadefonds uitkomst bieden. De essentie van zo’n fonds is dat het voor slachtoffers gemakkelijker wordt om compensatie te krijgen. Tot nu toe zijn de belangen van het slachtoffer in Nederland beschermd via het productaansprakelijkheidsrecht. Dat wil zeggen dat een slachtoffer naar de rechter moet om de geleden schade vergoed te krijgen. Met de introductie van een schadefonds verandert dat en wordt het slachtoffer een gang naar de rechter bespaard.

Een schadefonds is er op dit moment niet en langetermijneffecten worden nooit bij goedkeuring afgegeven. Dit geldt ook zo bij andere medicijnen. Lareb, het instituut dat bijwerkingen registreert en de registratie door deskundigen laat beoordelen, kan om bijgesteld beleid vragen. Dit kan zelfs tot gevolg hebben dat medicijnen uit de markt gehaald worden op basis van geregistreerde veel en/of ernstige bijwerkingen. Het is dus ook van belang dat gebruikers altijd bijwerkingen melden bij Lareb.”

Categorie: > Coronavaccin

Dr. Jean-Luc Murk: “We hebben nog steeds geen goede geneesmiddelen. Het zijn allemaal ‘lapmiddelen’. We hebben een antiviraal middel dat het virus een beetje remt, maar nog onvoldoende. Er zijn resultaten in aantocht van synthetische antistoffen die je in een vroeg stadium kunt geven. Die lijken veelbelovend, maar zijn nog niet algemeen beschikbaar. En we hebben dexamethason, dat geven we aan ic-patiënten. Die reduceren de sterfte, maar dat is maar een derde. Nog steeds overlijden er veel mensen aan het virus. Er is dus nog steeds geen geneesmiddel, dus we moeten het hebben van het vaccin op dit moment.”

Categorie: > Coronavaccin