Huub Buijssen: Eerste hulp bij traumaverwerking voor zorgprofessionals

Interview traumeverwerking zorgprofessionals Huub Buijssen

Verpleegkundigen en verzorgenden maken tijdens hun werk vaak heftige situaties mee. Ethische dilemma’s, agressie, overlijdens of ernstig zieke patiënten: het zijn onderdelen van het vak, waarvan zij hebben geleerd om ermee om te gaan. De coronacrisis daarentegen kan door de opeenstapeling van heftige situaties zorgen voor PTSS of andere trauma’s. Bovendien zorgt de onzekerheid van de situatie vaak voor psychische stress. Huub Buijssen, psycholoog en gespecialiseerd in traumazorg, legt uit waar dit door komt. Daarnaast deelt hij enkele tips om ermee om te gaan.

“Normaal gaat een heftige gebeurtenis voorbij en kun je werken aan je herstel. In deze tijd is dat anders, want het zijn vaak heftige gebeurtenissen die steeds weer terugkeren. Iemand overlijdt bijvoorbeeld door het virus zonder dat hij afscheid heeft kunnen nemen van zijn naasten. Vaak is het allemaal vrij snel en plotseling gegaan. Zo’n situatie kan zich steeds weer opnieuw voordoen. Juist die herhaling maakt het intenser. Daarnaast speelt de eigen angst en onzekerheid mee. De kans om zelf besmet te raken of om naasten of patiënten te kunnen besmetten is aanwezig. Er zijn heel veel onzekerheden en daar kunnen mensen ontzettend slecht tegen. Ik vergelijk het vaak met de volgende situatie. In een bedrijf waarin ontslagen moeten vallen, gaat het beter met de mensen die weten dat ze zijn ontslagen dan met de mensen die het nog niet weten. Juist die onzekerheid maakt het zo slopend. Iemand die ontslagen is, weet waar hij aan toe is. Hetzelfde zie je bij het coronavirus. Het is een nieuw virus waardoor er veel minder kennis beschikbaar is dan bijvoorbeeld over dementie of hart- en vaatziekten. Het overvalt ons. Deskundigen weten vaak niet eens hoe het zit. Dat zorgt voor heel veel vragen. Net als het feit of er wel voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen zijn. Het zorgt voor een veelvoud aan onzekerheid. Toch zie ik ook iets positiefs aan deze situatie. Normaal sta je er bij een trauma alleen voor of ben je de enige die het overkomen is. Nu heeft iedereen ermee te maken en is het makkelijker om steun te vinden bij elkaar. Iedereen zit in hetzelfde schuitje. Bovendien is het goed dat er nu veel meer begrip, steun en erkenning komt vanuit de samenleving. Vroeger werd vooral gedacht: je moet er maar mee omgaan. Het hoort bij je vak. Nu is duidelijk dat het soms voor verpleegkundigen en verzorgenden ook moeilijk kan zijn. Dat zorgt voor een enorme saamhorigheid.”

Rust, reinheid en regelmaat

Vaak hoor je dat je over een heftige ervaring vooral heel veel moet blijven praten. Het liefst met iemand die ervoor is opgeleid, zoals een psycholoog. Huub denkt daar anders over. “Integendeel. Mensen zeggen dat vaak, maar het is zeker zo belangrijk om momenten te vinden om er juist niet mee bezig te zijn. Om de knop dan om te zetten. Door erover te blijven praten, blijf je ermee bezig. Natuurlijk zijn er mensen voor wie dit wel werkt, maar even het onderwerp aan de kant schuiven, zorgt voor rust in je hoofd. Daarbij: uit onderzoek blijkt dat verpleegkundigen en verzorgenden er, ondanks hun traumatische ervaringen, vaak zelf wel uit komen. Negentig procent heeft namelijk helemaal geen professionele hulp nodig om zich staande te houden. Met enkele trucs kunnen zij dit prima zelf verwerken, met hulp van naasten en dierbaren.” Huub verwijst daarbij naar de alom bekende opvoedsleutel vanuit het consultatiebureau: de drie R’en. Deze letters zijn voor verpleegkundigen en verzorgenden zeker zo belangrijk om toe te passen in hun eigen leven. “Dat helpt om je staande te houden. De R van reinheid is duidelijk. Simpel gezegd: zorg ervoor dat je niet besmet raakt door goede hygiëne. Was vaak genoeg je handen en neem de hygiëneregels in acht. Rust betekent dat je voldoende moet slapen. Voor de meeste mensen is dat acht uur. Je hebt die slaap echt nodig om de accu weer op te laden. Rust betekent ook dat je zorgt voor afleiding. Niet alleen als je vrij bent, maar ook voor of na een dienst. Als je acht uur hebt gewerkt op een dag en je hebt acht uur slaap nodig, dan is er nog acht uur over om voldoende ontspanning en afleiding te vinden. En om zonder schuldgevoelens te genieten. Regelmaat lijkt misschien lastig met die onregelmatig diensten, maar is eigenlijk vrij simpel uit te leggen. Als mensen het moeilijk hebben in het leven, hebben ze ankerpunten nodig voor hun vaste routine. Sleur sleept je vaak door de moeilijke periodes van het leven heen. Dus blijf doen wat je voorheen altijd deed. Mensen zijn gewoontedieren dus zorg ervoor dat je de gewoontes die je altijd had, of de normale bezigheden die je ondernam, dat je die ook nog steeds blijft doen. Je leven wordt tenslotte al zo overhoop gehaald door het coronavirus.”

Schuldgevoelens

Toch blijft vooral dat genieten zonder schuldgevoel voor zorgprofessionals een heikel punt. Ze hebben het gevoel dat ze tekort zijn geschoten of dat ze niet de zorg hebben verleend zoals ze graag zouden willen. “Net als voor verdriet geldt dat we geen knop hebben om schuldgevoel uit ons hoofd te praten. Zoals verdriet de prijs is die we betalen voor liefde, zo is schuld de prijs die we betalen voor ons geloof dat we controle hebben over ons leven. Als er iets misgaat of het leven loopt anders dan we willen, zoeken we een schuldige. Dat kunnen we dus ook zelf zijn. ‘Als ik me meer had ingezet of meer uren had gemaakt, dan had ik dit leed kunnen voorkomen of verminderen.’ Door zulke gedachten, hebben we weer controle. Maar ook schuldgevoelens. In culturen waar mensen veel minder geloven dat ze de regie hebben over het leven – zoals de Indiase cultuur waar men gelooft in voorbestemming – hebben mensen veel minder last van schuldgevoelens na een ingrijpende ervaring. Om schuldgevoelens te verminderen, moet je iets meer overnemen van deze niet-westerse cultuur. Dat kun je doen door jezelf de volgende vraag te stellen: ‘Hoeveel mensen buiten mijzelf en hoeveel omstandigheden waar ik geen controle over heb, zijn ook verantwoordelijk voor datgene waar ik me schuldig over voel?’ Zo kun je erachter komen dat je vaak maar een klein schakeltje bent in een groot geheel. Maar nogmaals, schuld uit ons hoofd praten is heel moeilijk. Gelukkig wordt schuldgevoel met het verstrijken van de tijd vanzelf minder.”

Met weemoed terugkijken

Naast zelf bovengenoemde tips te hanteren, kunnen werkgevers volgens Huub ook dingen doen om hun werknemers zoveel mogelijk te ondersteunen. Bijvoorbeeld simpelweg door te vragen waar iemand op dat moment behoefte aan heeft. “Alleen al de vraag stellen, is enorm helpend. Dan weet je dat je leidinggevende aan je denkt en er voor je wil zijn. Het is een misvatting om te denken dat medewerkers na ingrijpende ervaringen of in emotioneel moeilijke tijden het meeste behoefte hebben aan emotionele steun van hun leidinggevende. In eerste instantie hebben ze vaak behoefte aan praktische steun. Zoals bijvoorbeeld flexibele roostering als kinderen overdag thuis zijn of zorgen voor voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen. Pas als praktische steun is geregeld, staan medewerkers open voor emotionele steun. Dat hoeven dan echt geen moeilijke en invoelende gesprekken te zijn. Liefst niet zelfs. Vaak volstaat een oprecht belangstellende vraag of een welgemeend compliment.”

Tot slot denkt Huub dat zorgmedewerkers echt niet alleen maar negatief terugkijken op deze periode. Sterker nog: volgens hem kan het goed zijn dat verpleegkundigen en verzorgenden over tien jaar met weemoed terugdenken aan deze tijd. “Door de saamhorigheid waarover ik eerder sprak, zie je op heel veel plekken dat de samenwerking onderling veel beter verloopt. Er ontstaan veel hechtere teams. Iedereen werkt aan eenzelfde doel. Bovendien was er vanuit de maatschappij nog nooit zoveel waardering voor hun beroep. Eindelijk worden zij en hun vak gezien en dat zorgt voor heel veel voldoening.”  


Vragen over corona met betrekking tot je werkplek? Bekijk onze FAQ of neem contact met ons op.

NU’91 is de onafhankelijke beroepsorganisatie voor zorgprofessionals. Tijdens de coronacrisis treedt NU’91, meer dan ooit, op als woordvoerder voor de belangen van verpleegkundigen en verzorgenden. Word lid van onze club. Samen hebben we een luidere stem en hebben wij meer daadkracht en invloed richting politiek, verzekeraars, instellingen en andere stakeholders. Samen maken wij het verschil!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *